blijf op de hoogte
Altijd als eerste op de hoogte van de laatste ontwikkelingen? Meld je dan nu aan voor onze automatische updates. Je ontvangt dan een e-mail als wij een nieuwsbericht plaatsen.
Voor een groot deel van de algemeen vormende vakken (avo-vakken) zijn de examenprogramma’s geactualiseerd voor vmbo, havo en vwo. Zo zijn er 56 examenprogramma’s definitief en van 47 examenprogramma’s is sinds 6 oktober een eerste versie beschikbaar. Bij het opstellen van deze nieuwe examenprogramma’s zijn keuzes gemaakt die richting geven aan de inhoud en formulering. In dit artikel lichten we een aantal van deze keuzes toe.
De nieuwe examenprogramma’s zijn voor alle vakken en alle schoolsoorten op dezelfde manier opgebouwd. Ze bevatten doelen die concreter zijn dan de doelen van de huidige examenprogramma’s. De nieuwe doelen beschrijven wat leerlingen leren, waar ze in aanraking mee komen en wat ze minimaal moeten kennen en kunnen aan het einde van het voortgezet onderwijs.
Elk examenprogramma begint met een karakteristiek met de bedoeling en de kern van het vak. Daarna volgt een raamwerk van domeinen en subdomeinen. Voor vakken met een centraal examen geeft het raamwerk ook aan welke domeinen en subdomeinen bij het schoolexamen en welke bij het centraal examen horen.
Elk (sub)domein is uitgewerkt in meerdere eindtermen. De eindtermen in de examenprogramma’s geven door hun concretere uitwerking meer richting aan en houvast bij verdere uitwerking naar onderwijs- en toetsprogramma’s. De examenprogramma’s zijn tegelijkertijd zo opgebouwd en geformuleerd dat leraren, schoolleiders en bestuurders ruimte houden voor keuzes vanuit een eigen schoolvisie en zelf accenten kunnen leggen op basis van de leerlingpopulatie of identiteit.
De nieuwe examenprogramma’s dragen bij aan een breed, inclusief en gevarieerd curriculum. Met een breed curriculum bedoelen we dat het curriculum bijdraagt aan alle drie de doeldomeinen:
In tegenstelling tot de huidige examenprogramma's bevatten de nieuwe examenprogramma's mede daarom zowel beheersingsdoelen als ervaringsdoelen.
Voor het eerst zijn de kerndoelen en examenprogramma’s in samenhang vernieuwd, waarbij zoveel mogelijk is afgestemd op inhoud en begrippen.
Bij vakken met een sterke inhoudelijke samenhang, zoals de talen en natuurwetenschappelijke vakken, zie je deze samenhang terug in de opbouw en inhoudelijke uitwerking van domeinen, subdomeinen en eindtermen. Ook is de vernieuwing van de vakken wiskunde en natuurkunde of Nederlandse taal en cultuur en maatschappijleer goed op elkaar afgestemd.
De samenhang zie je ook terug in inhouden die vakken overstijgen. In elk examenprogramma, voor elke schoolsoort en leerweg, zijn daarom burgerschap, digitale geletterdheid, gecijferdheid, geletterdheid en loopbaanontwikkeling opgenomen. Door deze thema’s in alle vakken te integreren, dragen alle vakken en schoolsoorten bij aan kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming.
Het is belangrijk dat het curriculum uitvoerbaar is voor iedere leerling en leraar. Om overladenheid van het curriculum te voorkomen, is voor het bijstellen van de examenprogramma’s daarom een tijdsbegrenzing per vak vastgesteld: de ontwerpruimte. Door rekening te houden met deze relatieve ruimte per vak, ontwikkelen we een curriculum dat uitvoerbaar is voor leraren en leerlingen. Ontwerpruimte bepaalt niet één op één de daadwerkelijke onderwijstijd op school. Het is aan de school om een lessentabel te maken die recht doet aan de omvang van het vak en de visie, leerlingen en context van de school.
Bij de vernieuwing van de examenprogramma’s is kritisch gekeken welke inhouden passend zijn voor de leerlingen van alle schoolsoorten en leerwegen, en welke inhouden relevant zijn voor specifieke schoolsoorten en leerwegen. Ook is gekeken of de nieuwe examenprogramma’s aansluiten op wat leerlingen nodig hebben voor verschillende richtingen in het vervolgonderwijs.
Een goede afstemming tussen de landelijke doelen en hoe deze onderwezen, getoetst en geëxamineerd worden, is cruciaal. De manier van examinering en toetsvormen moet passen bij de bedoeling en inhouden van de examenprogramma’s. Het centraal examen bestaat vooral uit landelijke en gestandaardiseerde toetsen. Het schoolexamen biedt scholen ruimte en mogelijkheden voor het verzamelen van bewijzen van leren via passende toetsvormen. In de nieuwe examenprogramma’s voor vakken met zowel een schoolexamen als een centraal examen zijn de inhouden evenwichtiger verdeeld over beide examens. Daarmee krijgt het schoolexamen weer meer positie in de diplomabeslissing.
Bekijk hier meer veelgestelde vragen over de actualisatie van de examenprogramma’s. Wil je direct aan de slag met de definitieve conceptexamenprogramma’s? Bekijk de nieuwe examenprogramma’s per vakcluster en kijk op Aan de slag. Hier download je ook de nieuwe eindtermenkaarten en werkvormen.
Tip: lees ook Met welke uitgangspunten zijn de nieuwe kerndoelen opgesteld?
blijf op de hoogte
Altijd als eerste op de hoogte van de laatste ontwikkelingen? Meld je dan nu aan voor onze automatische updates. Je ontvangt dan een e-mail als wij een nieuwsbericht plaatsen.