Actuele examenprogramma’s dragen bij aan een goede doorstroom naar het vervolgonderwijs en tussen schoolsoorten en leerwegen. Ook bereiden ze leerlingen beter voor op hun plek in de maatschappij. In opdracht van het ministerie van OCW en samen met het onderwijsveld gaat SLO daarom met de actualisatie aan de slag. Voor mens en maatschappij staan de maatschappelijke en curriculaire vraagstukken beschreven in de startnotitie.

De examenprogramma’s aardrijkskunde, bedrijfseconomie, economie, filosofie en geschiedenis worden geactualiseerd. Er komen nieuwe examenprogramma’s voor alle schoolsoorten en leerwegen waarbinnen het vak wordt aangeboden.

Een vakvernieuwingscommissie, bestaande uit leraren, vakexperts en curriculumexperts, werkt onder begeleiding van een procesregisseur aan de actualisatie van de examenprogramma’s mens en maatschappij.

Bekijk welke leraren en vakexperts in de vakvernieuwingscommissie mens en maatschappij zitten. Naast elke vakvernieuwingscommissie is een advieskring ingericht. De advieskring bestaat uit een vertegenwoordiging van de onderwijspraktijk en geeft feedback op de concepttussenproducten. Bekijk de leden van de advieskring mens en maatschappij.

De advieskring geeft feedback en reflecteert op de tussenproducten. De advieskring bestaat uit:

• Vertegenwoordigers van organisaties, instellingen en netwerken relevant voor het vak. Zij reflecteren op vaste momenten op tussenproducten en halen feedback op in hun achterban. Dit zijn bijvoorbeeld vakverenigingen, lerarenopleidingen, vervolgopleidingen en maatschappelijke organisaties.
• Experts met toetsexpertise van het College voor Toetsen en Examens en Stichting Cito vanuit hun specifieke en wettelijke taak in de keten. Zij geven advies over de toetsbaarheid van de inhouden en eventuele toetsvormen binnen het conceptexamenprogramma.

Gedurende het vernieuwingstraject kunnen de commissies aanvullend ook andere experts bevragen. Bekijk wie er in de advieskring mens en maatschappij zitten.

Een examenprogramma is een bij wet- en regelgeving vastgelegd curriculumdocument, dat voor een vak beschrijft wat er aan het einde van het voortgezet onderwijs bereikt moet zijn om het vak met succes af te ronden. De geactualiseerde examenprogramma's beschrijven dat in termen van beheersing en/of ervaring. Het omvat in elk geval een karakteristiek en een set van eindtermen geordend in (sub)domeinen. Indien sprake is van een centraal- en schoolexamen, bevat het examenprogramma ook een verdeling van inhoud over het centraal en schoolexamen.

Actuele examenprogramma’s dragen bij aan een goede doorstroom naar vervolgonderwijs en tussen schoolsoorten en leerwegen. Ook bereiden ze leerlingen voor op hun plek in de maatschappij.

De examenprogramma’s zijn niet meer actueel. Om leerlingen goed voor te blijven bereiden op hun vervolgopleiding en toekomst, is het noodzakelijk om de examenprogramma’s te actualiseren.
Actuele examenprogramma’s dragen bij aan een goede doorstroom naar vervolgonderwijs en tussen schoolsoorten en leerwegen. In opdracht van het ministerie van OCW en samen met het onderwijsveld voert SLO deze opdracht uit.

De actualisatie bestaat uit vier fasen. In de afbeelding hieronder zie je een overzicht van de stappen die we in elke fase doorlopen. 

Lees hier verder over het proces.

Vanaf september 2027 kun je samen met collega's van jouw school deelnemen aan de fase van beproeven. Dan beproeven we de conceptexamenprogramma's voor de vakken binnen de clusters bewegen en sport, kunst en cultuur en mens en maatschappij. Tijdens de fase van beproeven worden de programma’s (en -syllabi) beproefd op begrijpelijkheid, bruikbaarheid en (verwachte) uitvoerbaarheid. Per vak wordt met betrokkenen gekeken hoe uitgebreid beproefd moet worden voor de verschillende schoolsoorten en leerwegen, en hoeveel tijd dat nodig heeft. 

Wil je met jouw school hiervoor in aanmerking komen? Geef dan nu jouw interesse door via het interesseformulier. Je ontvangt dan een bericht als er meer informatie bekend is over het aanmeldproces van de subsidieregeling. Meer informatie over de fase van beproeven vind je op de pagina proces. 

De vakvernieuwingscommissies werkten in maximaal 24 maanden stap voor stap toe naar actuele conceptexamenprogramma's. In de werkopdrachten van het ministerie van OCW (werkopdracht 2021 en werkopdracht 2024) staan de inhoudelijke uitgangspunten en kwaliteitscriteria voor de actualisatie beschreven. De belangrijkste uitgangspunten gaan over een breed, concreet en consistent, samenhangend, uitvoerbaar en examineerbaar curriculum. Daarnaast gaat de actualisatie ervan uit dat goed onderwijs in de school gebeurt en curriculumontwikkeling een doorlopend proces is. Een uitgebreide toelichting van deze uitgangspunten lees je op De actualisatie van de examenprogramma's

Voor de vakken Nederlands, moderne vreemde talen, wiskunde (havo-vwo), maatschappijleer, Friese taal en cultuur, klassieke talen en de natuurwetenschappelijke vakken zijn de examenprogramma’s voor vmbo, havo en vwo geactualiseerd. Zes vakvernieuwingscommissies hebben in zomer 2024 samen 61 conceptexamenprogramma's opgeleverd voor Fries, klassieke talen, maatschappijleer, moderne vreemde talen, Nederlands en wiskunde havo-vwo. Begin 2025 volgden de conceptexamenprogramma's voor de natuurwetenschappelijke vakken en de startersvarianten van moderne vreemde talen havo-vwo. Vanaf 2025-2026 beproeft SLO de 61 conceptexamenprogramma’s en voor vakken met een centraal examen, de -syllabi op scholen. Dit gebeurt in afstemming en samenwerking met onder andere vakverenigingen, vervolgonderwijs, CvTE en stichting Cito. In schooljaar 2026-2027 worden de conceptexamenprogramma's voor de natuurwetenschappelijke vakken en de startersvarianten van moderne vreemde talen havo-vwo beproefd.

Er zijn op dit moment ook drie vakvernieuwingscommissies gestart om de examenprogramma’s van bewegen en sport, kunst en cultuur en mens en maatschappij te actualiseren. Na 24 maanden, dus in zomer 2026, leveren deze drie commissies hun conceptexamenprogramma's op.

Nadat de conceptexamenprogramma’s gevalideerd en in praktijk beproefd zijn, worden handreikingen opgeleverd die scholen gebruiken bij het ontwikkelen van schoolexamens. Scholen zijn zelf verantwoordelijk voor het ontwikkelen van de schoolexamens. Als het vak ook een centraal examen kent, worden daarnaast voorschrijvende syllabi opgeleverd die de doelen specificeren die zijn toegeschreven aan het centraal examen. Deze syllabi dienen als basis voor de uitwerking van de centrale examens. Ook helpt het leraren hun leerlingen goed voor te bereiden op de examens.

In de teams en vakvernieuwingscommissies gaan leraren, vakexperts en curriculum experts aan de slag met de actualisatie. Zij werken samen met een advieskring, die onder andere bestaat uit vakverenigingen, wetenschappers, lerarenopleidingen en andere relevante netwerken passend bij het betreffende vak. Daarnaast worden vakexperts geraadpleegd. Uiteraard worden leerlingen ook betrokken bij het actualisatieproces. SLO organiseert samen met het LAKS leerlingpanels, waarbij leerlingen reflecteren op de (tussentijdse) plannen en producten van de teams en vakvernieuwingscommissies.

Leerlingpanels reflecteren op de (tussentijdse) plannen en producten van de teams en vakvernieuwingscommissies. Hierin wordt samengewerkt met het LAKS. In de uiteindelijke conceptkerndoelen en -examenprogramma’s wordt toegelicht hoe de input van leerlingen is verwerkt. Tijdens de gehele fase van beproeven worden leerlingen in de lessen betrokken bij de nieuwe vakinhouden. Hun input wordt meegenomen in de definitieve versie van de conceptexamenprogramma’s en conceptsyllabi.

Met de publicatie van de conceptexamenprogramma’s op 6 oktober 2026 eindigt fase 1: de ontwikkeling van de conceptexamenprogramma's. Nu start fase 2: de ontwikkeling van de conceptsyllabi en voorbereiding van de fase van beproeven.