Er is nu een tweede versie beschikbaar van de conceptexamenprogramma’s voor biologie, natuurkunde en scheikunde op vmbo, havo en vwo.

Deze conceptexamenprogramma's beproeven we in schooljaar 2026-2027, samen met leraren, leerlingen en schoolleiders en collega's van CvTE en Stichting Cito. 

Het afgelopen anderhalf jaar ontwikkelden drie syllabuscommissies, onder regie van CvTE, conceptsyllabi bij de conceptexamenprogramma's biologie, natuurkunde en scheikunde. In conceptsyllabi worden de aan het centraal examen toegewezen concepteindtermen verder gespecificeerd, zodat helder is wat er in de nieuwe centrale examens wordt getoetst. 

De syllabuscommissie gaf ons waardevolle feedback en suggesties gegeven, terwijl ze aan de slag waren met de specificaties. Op basis daarvan hebben we een tweede versie van de conceptexamenprogramma's ontwikkeld die je vanaf vandaag kunt inzien en downloaden.

Wat is er aangepast?

Het overgrote deel is hetzelfde gebleven. De belangrijkste wijzigingen noemen we hieronder:

Voor biologie, natuurkunde én scheikunde:

• De eindterm over het gebruiken en communiceren van informatie is naast het SE ook het CE toegekend. Deze bevat namelijk een aantal inhouden, zoals het halen van informatie uit teksten en tabellen, die ook op het CE relevant zijn.
• De volgorde van de eindtermen in het domein denkwijzen is aangepast om niet te beginnen met de abstracte denkwijze over systemen. Tegelijk zijn de formuleringen van de eindterm over systemen en de eindterm over de samenhang tussen eigenschappen, structuur, vorm en functie scherper geformuleerd, waarbij de samenhang tussen de verschillende begrippen duidelijker is omschreven.

Specifiek voor biologie:

• Voor vmbo-bb en -kb spreken we van verbranding en niet van aerobe dissimilatie zoals op vmbo-gl/tl, havo en vwo.
• Voor havo en vwo is de eindterm evolutionair denken aangepast, om de vier vragen van Tinbergen in deze eindterm beter tot hun recht te laten komen.
• Bij het jojoën tussen organisatieniveaus gaat het niet meer om het effect op de levenskenmerken van een organisme, maar om de instandhouding van het organisme.
• De structuur van de uitwerking van afweer is aangepast, zodat de specificaties in de conceptsyllabi er beter onder passen.

Specifiek voor natuurkunde:

• Een aantal eindtermen beschreven in de eerste versie verbanden tussen natuurkundige grootheden, maar noemden niet alle in dat verband betrokken grootheden. Die zijn toegevoegd om duidelijk te maken dat ook de andere grootheden betrokken mogen worden. Bijvoorbeeld: in eindterm 5 voor vmbo-bb/-kb/-gl/tl stond het verband tussen druk en kracht. Daar staat nu: ‘het verband tussen druk, kracht en oppervlakte’, om aan te geven dat een leerling ook moet kunnen werken met veranderingen in de oppervlakte en het effect daarvan op kracht dan wel druk.
• In eindterm 31 (vmbo-bb/kb) en 32 (vmbo-gl/tl) is een uitwerking toegevoegd over het beschrijven van verbanden tussen grootheden aan de hand van formules, diagrammen en tabellen. Dit werd door de syllabuscommissie gemist op het vmbo en sluit juist goed aan bij de grotere nadruk op verbanden die de vakvernieuwingscommissie heeft willen leggen.

Specifiek voor scheikunde:

• Gebruikte begrippen en relaties zijn consistenter gebruikt, bijvoorbeeld het begrip atoomsoort is overal gehanteerd in plaats van het begrip element. De relatie tussen de plek in het periodiek systeem en eigenschappen van atoomsoorten is eenduidiger verwoord in diverse eindtermen.
• Inhouden zijn beter geordend: alle inhouden gerelateerd aan chemische processen zijn bij één eindterm ondergebracht. Hetzelfde geldt voor inhouden rond kringlopen en circulaire chemie.
• De eindterm over biochemie op het vmbo is flink herzien. De feiten zijn onder andere vervangen door structuren van biomoleculen die leerlingen moeten benoemen. De inhouden zijn nu meer chemisch dan biologisch van aard.

Wil je meer lezen over wat en waarom we hebben aangepast? Bekijk dan hoofdstuk 5 van het toelichtingsdocument dat we erbij hebben gemaakt. Hier staan meer wijzigingen uitgelegd. 

Starten met beproeven

Scholen konden zich dit voorjaar aanmelden om in schooljaar 2026-2027 mee te doen met het beproeven van de examenprogramma's (en syllabi). Leraren proberen nieuwe inhouden uit in hun lessen en evalueren de programma's en syllabi op begrijpelijkheid, bruikbaarheid en haalbaarheid. 
Hieronder staat het jaar van beproeven over het komende schooljaar beschreven, van landelijke dagen, samen lessen voorbereiden tot aan online inspiratiesessies.

Aan het einde van schooljaar 2026-2027 wegen we alle feedback en passen we waar nodig de examenprogramma's aan. CvTE past waar nodig de syllabi aan. Deze definitieve eindversies worden dan aangeboden aan het ministerie van OCW om te worden opgenomen in een ministeriële regeling.

Meer weten?

Bekijk dan hier de versies 2 van de conceptexamenprogramma’s en het toelichtingsdocument. De conceptsyllabi zijn nog niet gepubliceerd, de verwachting is dat de syllabi tegen de zomer op Examenblad staan. 
Meer weten over de komende fase van beproeven 2026 van de vakken Biologie, Natuurkunde en Scheikunde, bekijk dan Fase van beproeven 2026-2027.

Ons volgen?

Wil je volgen hoe het de scholen straks vergaat in dit proces? Meld je dan aan voor onze nieuwsupdates op dit webplatform. Zo blijf je mooi op de hoogte van jouw vak.