blijf op de hoogte
Altijd als eerste op de hoogte van de laatste ontwikkelingen? Meld je dan nu aan voor onze automatische updates. Je ontvangt dan een e-mail als wij een nieuwsbericht plaatsen.
“Het begon in 2019”, vertelt Bastiaan, “met een stevige impuls vanuit OCW. Doel was om film te verankeren in het onderwijs”. Een jaar later startte Bastiaan met collega’s met het coördineren van een doorlopende leerlijn filmeducatie voor het primair en voortgezet onderwijs, gebaseerd op het toenmalige curriculum CKV en de kerndoelen kunst en cultuur. “Twee jaar geleden kwam vanuit de Werkgroep Structuur Kunstvakken het advies om film als eigen vak op te nemen. Toen dacht ik: ja, daar wil ik over meedenken”, zegt Bastiaan.
“Het programma dat we nu met de vakvernieuwingscommissie en de advieskring ontwikkelen kijkt eerst naar wat alle kunstvakken verbindt: het artistiek-creatief vermogen”, legt Bastiaan uit. “Dat heeft bij elke discipline een eigen vorm. En film is er daar één van.” Hij stelt dat film als medium per definitie interdisciplinair is. “Film gebruikt muzikale, beeldende en theatrale technieken en middelen in samenhang met elkaar. En daarbovenop komt die typische filmeigen laag: camera, montage en (digitale) technologie ” Daarom noemt Bastiaan film ‘een kruispunt’. “Aan de ene kant heeft film raakvlakken met alles, aan de andere kant heeft het een heel eigen vormtaal en rol.”
Die rol raakt direct aan de leefwereld van jongeren. “De hedendaagse beeldcultuur ís de cultuur van het bewegende beeld”, legt Bastiaan uit. Audiovisuele media in bredere zin, zoals social media, tv-series, games met storytelling en animatietechnieken, de basisprincipes daarvan liggen in film.”
Leerlingen hebben volgens hem al veel intuïtieve kennis. “Ze herkennen hoe verhalen met bewegend beeld en geluid verteld worden, hoe hun blik gestuurd wordt, hoe perspectief wordt beïnvloed. Maar dat is impliciet. Een belangrijke rol van het vak film is om dat expliciet te maken.” En dat is volgens hem hard nodig. “Er wordt vaak gezegd: jongeren weten toch al hoe het werkt? Dat is niet zo. Ze zijn er wel heel geoefend in, maar dat is iets anders dan het begrijpen.”
Filmonderwijs raakt ook aan digitale geletterdheid en mediawijsheid. “Informatie over politiek en maatschappij krijg je tegenwoordig vooral via bewegend beeld. Dan is het ontzettend belangrijk dat je leert doorzien hoe deze beelden tot stand komen en wat waar is en wat niet.” Filmonderwijs kan leerlingen zeker helpen om die beelden kritisch te beschouwen. “Hoe wordt je blik gestuurd? Wat doet montage met betekenis? Dat zijn belangrijke vragen in deze tijd”, aldus Bastiaan.
Film is trouwens geen nieuwkomer in het onderwijs, benadrukt hij. “Ook in de bovenbouw wordt er regelmatig gebruikgemaakt van film. Film is onderdeel van het programma van het theorievak kunst algemeen. Bovendien schrijven leerlingen filmrecensies, worden films ingezet om kennis te delen en analyseren leerlingen regelmatig films.” En meer dan veel mensen denken, worden er ook regelmatig films gemaakt door leerlingen op scholen. “Vaak is het dan een uiting van een opdracht binnen het kader van de beeldende vakken, omdat film tot op heden geen eigen examenprogramma heeft”, verduidelijkt Bastiaan.
Ook buiten de kunstvakken speelt film op school een rol. “Bij Nederlands bijvoorbeeld, om verhaalstructuur te begrijpen. Leerlingen zien dan: hé, dat werkt in film net zo als in literatuur. Film kan ook als vorm worden gekozen voor het profielwerkstuk, dat ook steeds vaker als documentaire wordt vormgegeven in plaats van als geschreven onderzoek.”
Het verschil met wat met de nieuwe eindtermen beoogd wordt? “Dat leerlingen kijken, analyseren en zelf maken vanuit de artistieke, kunstzinnige kant.”
“Er is nog geen examenprogramma voor film. We zitten dus als team film eigenlijk vrij open in de vakvernieuwingscommissie. Zonder ballast van oude tradities”, licht Bastiaan toe. “Dat maakt het ontwikkelen spannend én leuk. We stellen echt een compleet nieuw vak samen, en steeds met de leerling van nu voor ogen.”
Het spanningsveld tussen het gezamenlijke raamwerk van de kunst- en cultuurvakken en de uniciteit van film ervaart hij als positief. In de tweede adviesronde kwam vanuit de advieskring kunst en cultuur nog wel een belangrijk punt naar voren. Wat leerlingen leren over en met film en audiovisuele media in bredere zin mag sterker naar voren komen. “Daarom zijn we in deze laatste fase heel sterk bezig met: wat zijn nou de grondslagen van film en audiovisuele media?” Voor Bastiaan zit die kern in de complexiteit van het medium. “Beeld, muziek, spel, montage, tijd, alles grijpt in elkaar. En daarmee creëer je betekenis.” Dat is ook wat hij leerlingen wil bijbrengen: “Hoe hangen die elementen samen? Hoe vertel je een verhaal met filmische middelen?”
Een opvallend effect van film in het curriculum kan worden dat het een nieuwe groep leerlingen lijkt aan te trekken voor kunst en cultuur. “Leerlingen die zich eerder niet aangesproken voelden door kunstvakken, vinden film wél interessant. Dat roept in eerste instantie misschien angst op: ‘Oh, film snoept leerlingen af van andere kunstvakken’. Maar”, stelt Bastiaan, “er komt juist een nieuwe groep in kunst en cultuur geïnteresseerden bij.” Hij is ervan overtuigd dat de toevoeging van het kunstvak film, in een betekenisvolle samenhang met de andere vakken uit het leergebied, de drempel naar kunst en cultuur kan verlagen.
Voor het goed op papier krijgen van de eindtermen is de inbreng van het veld cruciaal. Daarom ook staat het grootste deel van de vakvernieuwingscommissie voor de klas en heeft de commissie veel baat bij de advieskring. “De leraar is onze check. Zij moeten ermee werken. Zij weten of het haalbaar en inspirerend is. En allemaal hebben we hetzelfde doel: een breed, rijk en inspirerend kunst- en cultuuraanbod ontwikkelen, waarin alle leerlingen zich gezien en thuis voelen.”
Met de laatste adviesronde in aantocht, roept Bastiaan iedereen die met film in het onderwijs bezig is op zich te laten horen. “Juist nu. Want dit is het moment om mee te denken over de inhouden. We doen dit niet alleen voor film, maar voor alle kunstvakken samen. Zodat leerlingen leren kijken, luisteren, maken en meemaken, en betekenis geven in een wereld vol kunst en cultuur.”
Tekst: Brigitte Bloem
blijf op de hoogte
Altijd als eerste op de hoogte van de laatste ontwikkelingen? Meld je dan nu aan voor onze automatische updates. Je ontvangt dan een e-mail als wij een nieuwsbericht plaatsen.